Cookies wymagane do prawidłowego wyświetlania i działania strony.
Dlaczego chronimy teren wokół ujęcia wody? Czyli skąd te ogrodzenia i tabliczki z zakazami?
Wyobraź sobie, że spacerujesz po lesie lub polnej drodze. Nagle zauważasz ogrodzony teren, a na nim tabliczkę:
„Ujęcie wody. Teren ochrony bezpośredniej. Wstęp wzbroniony”.
Rozglądasz się i zastanawiasz: dlaczego właściwie nie można tam wejść? Przecież to tylko kawałek lasu, trawy albo niewielki budynek, za którym nie widać niczego szczególnego.
A może właśnie pod Twoimi stopami znajduje się coś niezwykle cennego?
Woda, która za jakiś czas może popłynąć z Twojego kranu!
Dlatego ochrona wody zaczyna się znacznie wcześniej, niż trafi ona do stacji uzdatniania.
Czym właściwie jest ujęcie wody?
Najprościej mówiąc, ujęcie wody to miejsce, w którym pobieramy wodę ze środowiska naturalnego, aby następnie - po odpowiednim przygotowaniu - dostarczyć ją mieszkańcom. Może to być studnia głębinowa, z której pobierana jest woda podziemna, albo specjalna instalacja umożliwiająca pobór wody z rzeki czy jeziora. W przypadku wód podziemnych nie zawsze zobaczymy coś spektakularnego. Czasami będzie to niewielki budynek, studnia i kilka urządzeń technicznych. Jednak pod powierzchnią ziemi może znajdować się warstwa wodonośna, czyli naturalne miejsce gromadzenia się i przepływu wody.
To właśnie stamtąd rozpoczyna się podróż wody do naszych domów.
Dlaczego woda potrzebuje ochrony?
Woda w przyrodzie jest nieustannie w ruchu. Deszcz pada na ziemię, część wody spływa do rzek, a część przenika w głąb gruntu, przechodząc przez kolejne warstwy gleby i skał. Podczas tej wędrówki woda może rozpuszczać różne substancje. Niektóre występują w środowisku naturalnie, jak żelazo czy mangan. Inne mogą pochodzić z działalności człowieka.
Wyobraź sobie, że na terenie znajdującym się w pobliżu ujęcia dochodzi do wycieku substancji chemicznej albo do gruntu przedostają się nieoczyszczone ścieki. Zanieczyszczenia mogą wraz z wodą przemieszczać się przez glebę, a w sprzyjających warunkach docierać również do wód podziemnych. Co ważne, nie zawsze następuje to od razu. Niektóre substancje mogą przemieszczać się przez długi czas. Dlatego znacznie lepiej zapobiegać zanieczyszczeniu wody u źródła, niż później próbować je usuwać.
Po co wokół ujęć wody tworzy się strefy ochronne?
Można powiedzieć, że strefa ochronna jest czymś w rodzaju parasola bezpieczeństwa rozłożonego nad źródłem naszej wody. Jej zadaniem jest ograniczenie ryzyka przedostawania się zanieczyszczeń do miejsca, z którego pobieramy wodę. W zależności od rodzaju ujęcia i występujących zagrożeń ochrona może obejmować dwa obszary.
1. Teren ochrony bezpośredniej – najbliżej ujęcia
To obszar znajdujący się bezpośrednio przy urządzeniach służących do poboru wody. Jest odpowiednio zabezpieczony, ogrodzony i oznakowany. Nie można korzystać z niego w dowolny sposób, ponieważ nawet niewielkie zanieczyszczenie w bezpośrednim sąsiedztwie ujęcia mogłoby stanowić problem. Dlatego ogranicza się tam obecność osób postronnych i działalność niezwiązaną z funkcjonowaniem ujęcia.
2. Teren ochrony pośredniej – szerszy obszar ochrony
Tutaj sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana. Woda podziemna nie zawsze przemieszcza się dokładnie pod miejscem, w którym znajduje się studnia. Może dopływać z obszarów położonych dalej, dlatego czasami konieczne jest objęcie ochroną również terenów otaczających ujęcie. Na takim obszarze, jeżeli wynika to z oceny zagrożeń, mogą obowiązywać ograniczenia dotyczące określonych rodzajów działalności. Nie oznacza to jednak, że każda czynność jest zabroniona. Zakres ograniczeń zależy od warunków i zagrożeń występujących w danym miejscu.
Dlaczego w pobliżu ujęcia mogą obowiązywać zakazy?
Wyobraźmy sobie, że ktoś chciałby urządzić składowisko odpadów niedaleko miejsca poboru wody. Albo odprowadzać ścieki do gruntu, z którego woda mogłaby następnie przenikać do warstw wodonośnych. Brzmi jak niezbyt dobry pomysł, prawda?
Dlatego w strefach ochrony pośredniej mogą obowiązywać zakazy lub ograniczenia dotyczące między innymi:
- odprowadzania ścieków do ziemi lub wód,
- stosowania nawozów i środków ochrony roślin,
- lokalizowania składowisk odpadów,
- składowania opakowań po chemikaliach rolniczych,
- niektórych innych działań mogących pogorszyć jakość ujmowanej wody.
Nie wszystkie te zakazy obowiązują automatycznie wokół każdego ujęcia. Dobiera się je do zagrożeń związanych z konkretnym terenem.
Skąd wiadomo, jak duży obszar trzeba chronić?
Aby ustalić, czy ujęcie wymaga również ochrony pośredniej, analizuje się warunki panujące w jego otoczeniu. Znaczenie mają między innymi budowa geologiczna terenu, sposób przepływu wód podziemnych, położenie możliwych źródeł zanieczyszczeń oraz wyniki badań jakości wody. Specjaliści sprawdzają więc nie tylko samo ujęcie, ale również jego otoczenie. To trochę tak, jakbyśmy próbowali ustalić, skąd do studni dopływa woda i jakie przeszkody może napotkać po drodze. Właśnie dlatego granice stref ochronnych nie muszą odpowiadać prostemu okręgowi wokół studni ale wynikają z analizy warunków i zagrożeń związanych z konkretnym ujęciem.
Czy woda pod ziemią nie oczyszcza się sama?
Gleba i warstwy geologiczne rzeczywiście mogą zatrzymywać część zanieczyszczeń podczas przepływu wody. Można więc powiedzieć, że przyroda posiada pewne naturalne mechanizmy filtracji. Nie oznacza to jednak, że ziemia działa jak doskonały filtr, który zatrzyma wszystko. Niektóre substancje chemiczne są dobrze rozpuszczalne w wodzie i mogą przemieszczać się przez warstwy gruntu. Również naturalne oczyszczanie z mikroorganizmów nie zawsze zapewnia pełne bezpieczeństwo. Dlatego nie możemy polegać wyłącznie na tym, że natura poradzi sobie ze wszystkimi zanieczyszczeniami.
Czy uzdatnianie wody nie wystarczy?
Skoro wodę i tak bada się i uzdatnia przed dostarczeniem mieszkańcom, po co dodatkowo chronić teren wokół ujęcia?
Odpowiedź jest prosta.
Nie wszystkie zanieczyszczenia usuwa się równie łatwo.
Niektóre wymagają zastosowania specjalistycznych procesów technologicznych, a inne mogą sprawić, że uzdatnianie wody stanie się znacznie trudniejsze. Ochrona ujęcia pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia takich problemów. Można to porównać do utrzymywania porządku w domu. Oczywiście można codziennie sprzątać błoto naniesione na podłogę. Ale znacznie prościej jest zadbać o to, aby jak najmniej błota trafiało do środka.
Podobnie jest z wodą.
Im lepiej chronimy jej naturalne źródło, tym mniejsze ryzyko, że konieczne będzie usuwanie dodatkowych zanieczyszczeń.
Czy mieszkańcy również mogą pomóc chronić wodę?
Chociaż ochroną ujęć zajmują się odpowiednie instytucje i podmioty zarządzające wodą, nasze codzienne zachowania również mają znaczenie. Przede wszystkim warto przestrzegać oznaczeń i ograniczeń obowiązujących na terenach ochronnych, nie pozostawiać odpadów w środowisku oraz nie wylewać chemikaliów, olejów czy innych szkodliwych substancji do gruntu.
Warto również pamiętać, że to, co trafia do ziemi dzisiaj, może przez długi czas oddziaływać na środowisko wodne.
Dlaczego jest to ważne?
Kiedy odkręcamy kran, widzimy tylko ostatni etap długiej podróży wody. Nie widzimy warstw geologicznych, przez które przepływała, terenów, z których dopływała do ujęcia, ani wszystkich działań podejmowanych po to, aby chronić jej jakość. A przecież bezpieczeństwo wody nie zaczyna się dopiero w laboratorium czy stacji uzdatniania.
Zaczyna się znacznie wcześniej – w środowisku naturalnym.
Dlatego następnym razem, gdy podczas spaceru zobaczysz ogrodzony teren ujęcia wody i tabliczkę informującą o zakazie wstępu, warto spojrzeć na to miejsce trochę inaczej.
Być może właśnie tam chroniona jest woda, z której każdego dnia przygotowujesz poranną kawę.